Migrena a schorzenia okulistyczne

Bóle głowy bywają czasem manifestacją schorzeń okulistycznych lub ogólnoustrojowych zajmujących ośrodkowy układ nerwowy i narząd wzroku. Podstawą rozpoznania jest dokładnie przeprowadzony wywiad i badanie neurologiczne, w którym należy zwrócić uwagę na ruchomość gałek ocznych, symetrię źrenic i ich odruchy, orientacyjne pole widzenia oraz ewentualne zaczerwienienie oka. W przypadkach przebiegających z niejasnymi objawami sugerującymi wtórną – okulistyczną – przyczynę bólu głowy konieczne jest skierowanie do specjalisty, który ustali odpowiedni zakres diagnostyki.

 

Napad jaskry

Stanem chorobowym przebiegającym z bólem głowy i zaburzeniami widzenia jest napad jaskry. Nieleczony lub leczony zbyt późno może doprowadzić do trwałego pogorszenia widzenia w zajętym oku. Ból jest jednostronny, umiejscawia się w gałce ocznej, promieniuje do szczęki, a towarzyszyć mu może tożstronny ból głowy okolicy czołowej i skroniowej. Występuje również pogorszenie ostrości wzroku, nudności i wymioty, światłowstręt, widzenie tęczowych kół wokół źródeł światła. Tak więc napad jaskry i migreny mają pewne cechy wspólne. W badaniu przedmiotowym stwierdza się zmętnienie rogówki, zniesienie odruchu źrenicy na światło, oraz „twardość” gałki ocznej przy palpacji.

 

Zespół Susaca

Rzadkim, poważnym schorzeniem przebiegającym z migreną i zaburzeniami widzenia jest zespół Susaca. Należy do grupy schorzeń autoimmunologicznych. Istotą choroby jest uszkodzenie śródbłonka naczyń włosowatych mózgowia, siatkówki i ucha wewnętrznego. Ponad trzykrotnie częściej dotyka kobiety w 20-40 roku życia, natomiast u mężczyzn obserwuje się znacznie cięższy przebieg. Zespół Susaca charakteryzuje triada objawów, tzn. encefalopatia, zaburzenia widzenia i upośledzenie słuchu, którą można jednak stwierdzić tylko u części chorych, co znacznie opóźnia rozpoznanie. U ok. 70% chorych ból głowy, często o charakterze migrenowym, może wyprzedzać pełny rozwój objawów o wiele miesięcy. Do innych objawów należą zaburzenia psychiczne, upośledzenie funkcji poznawczych, a w dalszym przebiegu zaburzenia świadomości i napady padaczkowe. W diagnostyce neurologicznej kluczowe znaczenie ma rezonans magnetyczny. W badaniu widoczne są zmiany w ciele modzelowatym, w istocie białej okołokomorowej, podkorowej i ośrodku półowalnym, więc ze względu na umiejscowienie mogą zostać mylnie zinterpretowane jako odpowiadające stwardnieniu rozsianemu. W obrazowaniu T2-zależnym mają charakterystyczny wygląd okrągłych lub owalnych rozmytych ognisk określanych jako „kule śnieżne”, a zmiany w ciele modzelowatym w obrazach T1-zależnych sprawiają wrażenie „powygryzanych”. Schorzenie czasem ustępuje samoistnie, jednak wielu pacjentów wymaga w okresach zaostrzenia leczenia immunosupresyjnego. 

 

Wady wzroku

Pacjenci z migreną często dopytują się, czy wada wzroku może być przyczyną tego typu bólu głowy. Żadna wada wzroku nie stanowi przyczyny pojawienia się czy nasilenia migreny, natomiast może być związana z rozwojem innego typu bólu głowy, tzn. bólu głowy przypisywanemu wadzie refrakcji. Rozwija się on lub znacząco nasila w związku czasowym z pojawieniem się lub pogłębieniem wady refrakcji, pogarsza go wykonywanie zadań wzrokowych wymagających spoglądania pod odpowiednim kątem lub na odpowiednią odległość, a znacząco zmniejsza się po doborze właściwej korekcji wady. W bólu głowy przypisywanym wadzie refrakcji nie występują typowe objawy migreny jak nudności, foto- i/lub fonofobia. Ten stosunkowo rzadki typ bólu głowy jest podejrzewany niewspółmiernie często do jego rzeczywiste rozpowszechnienia.

 

Aura wzrokowa

Czasem droga do rozpoznania migreny prowadzi przez izolowane zaburzenia widzenia wynikające z aury wzrokowej. Pacjent opisuje ją jako zaburzenia widzenia odbierane jako przymglenie pola widzenia, szare mroczki czy niewyraźne widzenie. Należy zatem uzupełnić wywiad o czas trwania objawów, ich charakter (jedno- czy obuoczne, którą część pola widzenia zajmują i na czym polegają) oraz związek z napadami bólu głowy. W przypadku występowania samej aury wzrokowej bez bólu głowy pacjent najczęściej rozpoczyna diagnostykę od konsultacji okulistycznej, charakterystyka zaburzeń widzenia zwykle jednak pozwala na wykluczenie tego typu przyczyny.

 

autorem tekstu jest lek. Katarzyna Macek

 

 

Bibliografia:

1. Stępień A. „Bóle Głowy. Patofizjologia-Diagnostyka-Leczenie”; Medical Tribune Polska.
2. Brydak-Godowska J. „Ból oka/okolicy oka - punkt widzenia okulisty”; wykład wygłoszony na VII Zjeździe Polskiego Towarzystwa Bólów Głowy, Warszawa, 13-14 kwietnia 2018 r.
3. Vishnevskia-Dai V., Chapman J., Sheinfeld R., Sharon T., Huna-Baron R., Manor R.S, Shoenfeld Y., MD, Zloto O. Susac syndrome: clinical characteristics, clinical classification, and long-term prognosis. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5089114/ - pobrane w dn. 07.10.2019.