Migrena miesiączkowa i migrena związana z miesiączką

dr n. med. Marta Waliszewska-Prosół
specjalista neurolog
Katedra i Klinika Neurologii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu
Centrum Leczenia Migreny Premium Clinic we Wrocławiu

 

Migrena jest chorobą przewlekłą, która charakteryzuje się silnym i nawracającym bólem głowy z towarzyszącymi nudnościami, wymiotami oraz nadwrażliwością na światło i dźwięki. Zaliczana jest do grupy pierwotnych bólów głowy o nieznanej etiologii i jest chorobą ludzi młodych w 3. i 4. dekadzie życia.

Z powodu migreny cierpi na całym świecie około 320 mln osób co stanowi 11-12% populacji dorosłych, w Polsce szacuje się, że jest to ponad 3,5 miliona chorych.

 

Związek migreny z hormonami płciowymi

Rola hormonów płciowych w etiopatogenezie migrenowych bólów głowy nie została do tej pory wyjaśniona. Przypuszcza się, że główną przyczyną migreny miesiączkowej jest obniżone stężenie estrogenów i progesteronu, do którego dochodzi w drugiej fazie cyklu tuż przed miesiączką. Jednakże regulacja hormonalna cyklu miesięcznego jest bardzo złożona i nie znamy dokładnego czynnika, który prowokuje wystąpienie bólu migrenowego.

Nie ulega jednak wątpliwości, że hormony płciowe są istotnym czynnikiem w patogenezie migreny ponieważ:

  • migrena zdecydowanie częściej (nawet 3-krotnie) występuje u kobiet
  • typowy wiek zachorowania i największej częstości napadów przypada na okres rozrodczy a pierwsze napady u wielu kobiet pojawiają się w tym samym roku, kiedy pojawia się pierwsza miesiączka
  • u części kobiet może występować tylko migrena miesiączkowa lub migrena związana z miesiączką bez innych typów migreny
  • doustne leki antykoncepcyjne i hormonalna terapia zastępcza mogą zmniejszać lub zwiększać częstość napadów (konkretna reakcja na te leki jest najprawdopodobniej cechą osobniczą)
  • zmniejsza się częstość występowania napadów migreny podczas ciąży, karmienia piersią kiedy poziom hormonów jest bardziej ustabilizowany
  • zmniejsza się częstość występowania napadów migreny w okresie menopauzy nawet o 2/3 co związane jest z mniejszymi wahaniami hormonów płciowych
  • najczęściej cięższy przebieg kliniczny migreny obserwujemy u kobiet w porównaniu z mężczyznami – napady zwykle trwają dłużej i mają większe nasilenie
 

Kryteria rozpoznania migreny miesiączkowej zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Bólów Głowy, Polskiego Towarzystwa Badania Bólu i Sekcji Badania Bólu Polskiego Towarzystwa Neurologicznego:

Migrena miesiączkowa - napady migrenowe (najczęściej bez aury) występują regularnie 2 dni przed miesiączką do 3 dnia miesiączki, poza tym u pacjentki nie występują napady migreny w okresie między miesiączkami, czyli w innych dniach cyklu; żeby potwierdzić rozpoznanie napady migreny muszą wystąpić co najmniej w dwóch, trzech kolejnych cyklach.

Migrena związana z miesiączką - napady migrenowe (najczęściej bez aury) występują zwykle (nie podczas każdego cyklu) 2 dni przed miesiączką do 3 dnia miesiączki, poza tym u pacjentki występują napady migreny (z aurą lub bez aury) w okresie między miesiączkami, czyli w innych dniach cyklu.

 

Migrena miesiączkowa – fakty

  • występuje u około 7,5–21% kobiet chorych na migrenę
  • największe nasilenie napadów przypada na około 40 rok życia
  • ból głowy jest składową zespołu napięcia przedmiesiączkowego, który dotyczy 50–90% pacjentek
  • migrena miesiączkowa częściej ma postać migreny bez aury
  • napady migreny występujące podczas miesiączki charakteryzują się większym nasileniem bólu, dłuższym czasem trwania, częstszymi nawrotami oraz słabszą reaktywnością na zastosowane leczenie w porównaniu z napadami, które występują bez związku z miesiączką w innych dniach cyklu
  • migrena miesiączkowa największe nasilenie ma w pierwszych dwóch dniach miesiączki, nawet u 1/3 pacjentek może ona przybrać postać stanu migrenowego
  • napady migreny współistnieją wraz z zaburzeniami nastroju, zaburzeniami nerwicowymi oraz licznymi objawami somatycznymi, takimi jak: ból w podbrzuszu, uczucie wypełnienia piersi, obrzmienia dłoni i stóp
 

Leczenie migreny związanej z okresem okołomiesiączkowym

  • leczenie doraźne w przerywaniu napadu - tryptany (sumatryptan, rizatryptan, zolmitryptan, frowatryptan)
 

W badaniu prospektywnym, wieloośrodkowym, randomizowanym, podwójnie zaślepionym, kontrolowanym placebo przeprowadzonym przez Dowsona sumatryptan w dawce 100 mg zmniejszył po godzinie od przyjęcia migrenowy ból głowy u 67% pacjentek z migreną miesiączkową w stosunku do 33%, które przyjęły placebo. Skuteczne w doraźnym leczeniu migreny miesiączkowej może być także połączenie sumatryptanu (zalecana minimalna dawka to 85mg) z naproksenem.

  • istotne jest, żeby lek przyjąć od razu kiedy rozpoczyna się ból migrenowy, nie czekać aż ustąpi sam jeśli mamy pewność, że będzie to ból migrenowy
  • istotne jest prowadzenie dzienniczka migrenowego, który ułatwia przewidzenie wystąpienia bólu
  • włączenie profilaktyki hormonalnej (estrogeny transdermalne, estrogeny w żelu, antykoncepcja hormonalna) - zawsze musi odbyć się pod kontrolą ginekologiczną, a inne strategie hormonalne takie jak zastosowanie bromokryptyny, czy danazolu pod kontrolą endokrynologiczną
  • w postępowaniu niefarmakologicznym bardzo istotne jest odpowiednie nawodnienie, suplementacja preparatów magnezu, spożywanie owoców i warzyw bogatych w potas (np. sok pomidorowy, koktajle na bazie natki pietruszki) i posiadających właściwości moczopędne szczególnie w dniach poprzedzających miesiączkę; istotne jest unikanie soli (potrawy typu fast-food, wędliny, słodycze), która zatrzymuje wodę w organizmie i może powodować nasilenie objawów zespołu napięcia przedmiesiączkowego i wyzwolić napad migreny
 
 
 

Piśmiennictwo:

1. Stępień A. Bóle głowy – fizjologia, diagnostyka, leczenie. Medical Tribune Polska. Wydanie II. 2017.
2. Dodick DW. Migraine. Lancet. 2018;391(10127):1315-1330.
3. Społeczne znaczenie migreny z perspektywy zdrowia publicznego i ochrony zdrowia, N.I.Z.P.-P.Z. Higieny, Editor. 2019.
4. Ashina M. Migraine. N Engl J Med 2020;383:1866–76.
5. Ansari T, Lagman-Bartolome AM, Monsour D, Lay C. Management of Menstrual Migraine. Curr Neurol Neurosci Rep. 2020 Aug 8;20(10):45.
6. Stępień A, et al. Leczenie migreny. Zalecenia opracowane przez grupę ekspertów Polskiego Towarzystwa Bólów Głowy, Polskiego Towarzystwa Badania Bólu i Sekcji Badania Bólu Polskiego Towarzystwa Neurologicznego. Ból 2020, Tom 21, Nr 1, s. 11-30.
Headache Classification Committee of the International Headache Society, International Classification of Headache Disorders, 3rd ed. Cephalalgia 2018; 38: 1–211.
7. Dowson AJ, Massiou H, Aurora SK. Managing migraine headaches experienced by patients who self-report with menstrually related migraine: a prospective, placebo-controlled study with oral sumatriptan. J Headache Pain. 2005 Apr;6(2):81-7.

 

 

SUM/338/05-2021