Migrena a zaburzenia nastroju: występowanie, korelacje kliniczne i wpływ na niesprawność

Migraine and mood disorders: prevalence, clinical correlations and disability

Rammohn K, Mundayadan S.M, Das S, Shaji C.V

J Neurosci Rural Pract, 2019;10:28 – 33

Przeprowadzono badania na grupie 133 pacjentów zgłaszających się do poradni neurologicznej szpitala w Kerala w Indiach w okresie od 01.08.2016 do 28.02.2017 roku z powodu występowania migrenowych bólów głowy. U chorych rozpoznano migrenę zgodnie z kryteriami zaproponowanymi przez International Headache Society – International Headache disorder 3 beta. U wszystkich badanych wykonano badania w kierunku równoczesnego występowania zaburzeń nastroju zgodnie z opracowaną w ośrodku skalą – Anxiety and Depression Scale  oraz kwestionariusza Migraine Disability Assessment Questionarie. Na podstawie wywiadu i badań dodatkowych u badanych wykluczono występowanie napięciowego bólu głowy oraz objawowych bólów głowy. W badaniach stwierdzono, że występuje bezpośrednia korelacja pomiędzy czasem trwania napadu migreny oraz częstością występowania napadów migreny, a nasileniem zaburzeń nastroju i stopniem niepełnosprawności wywołanej napadem migreny. W analizie nie odnotowano, by czas trwania migreny u chorego , występowanie aury migrenowej, nudności i wymiotów oraz fono-  i fotofobii były skorelowane z zaburzeniami nastroju i niepokojem. W badanej populacji niepokój występował u 16,54% badanych, a depresja u 9,02%. Jak podkreślają autorzy doniesienia wyniki te są istotnie niższe niż odnotowywane przez innych autorów. Autorzy podkreślają konieczność oceny stanu emocjonalnego i psychicznego u chorych z częstymi przewlekłymi napadami migreny w celu wyodrębnienia grupy cierpiącej dodatkowo na zaburzenia nerwicowe, nastroju oraz depresji.

Komentarz

Migrena jest jednym z najczęściej występujących bólów głowy i główną przyczyną zgłaszania się chorego z bólami głowy do poradni neurologicznych. Podobnie zaburzenia nerwicowe i depresja są często odnotowywane w populacji ogólnej. Związek migreny z innymi chorobami, w tym zaburzeniami nastroju i depresją obserwowany był od dawna, chociaż do dziś pozostaje niewyjaśniony. Do objawów najczęściej współwystępujących z migreną wymieniane są: zaburzenia depresyjne (ok. 80%), zaburzenia lękowe (70%), bezsenność (ok. 70%), zespół przewlekłego zmęczenia (66%), fibromialgia (35%). Wiadomo, że choroby te wzajemnie oddziałują na siebie. Występowanie jednej zwiększa częstość występowania drugiej i nasila jej objawy kliniczne. Częstość występowania depresji i migreny jest zbliżona i waha się od 10% do 15% w populacji. Chociaż ostatnie badania populacyjne dowodzą, że odsetek chorych na migrenę, u których występują objawy depresyjne jest większy i w zależności od badania waha się od 8,6% aż do 47.9%.[1] Obydwie choroby częściej ujawniają się u kobiet.[2] Badania populacyjne dowodzą istnienia związku migreny z depresją i dystymią, a występowanie jednej z tych chorób zwiększa możliwość wystąpienia drugiej.[3],[4] Związek ten jest wyraźniejszy u kobiet chorych na migrenę z aurą, co wskazuje na udział czynników hormonalnych w rozwoju tych chorób. Wspólnym elementem patogenetycznym mogą być także zaburzenia w układzie amin biogennych i kanałów jonowych.[5],[6] Pewną rolę przypisuje się również czynnikom genetycznym. Depresja występuje od 2,1 do 3,5 razy częściej u chorych na migrenę niż u ludzi zdrowych, częściej u chorych na jej postać z aurą niż bez aury.[7],[8] W badaniu populacyjnym HUNT, przeprowadzonym w Skandynawii w grupie 49 205 osób, stwierdzono występowanie depresji u 21,7% chorych na migrenę bez aury i u 32,2% na migrenę z aurą. Częstość występowania nerwicy w grupie chorych na migrenę z aurą i bez aury była zbliżona i wynosiła odpowiednio 50,7% i 57,6%.[9] Chorzy na migrenę częściej zapadają na nerwicę, chorobę afektywną dwubiegunową, częściej występują u nich fobie, nadużywają nikotyny i alkoholu i częściej niż ludzie zdrowi popełniają samobójstwa.[10]

W badaniach obserwacyjnych dowiedziono, ze występowanie zaburzeń depresyjnych zwiększa prawdopodobieństwo przeistaczania się migreny epizodycznej w migrenę przewlekłą. Leczenie depresji u chorych na migreną stwarza wiele problemów z uwagi na niejednokrotnie często złą tolerancję leków z grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny. Dodatkowo leczenie migreny przewlekłej jest trudniejsze, dłużej trwające i bardziej kosztowne. Chorzy, u których współistnieją obydwie choroby osiągają gorsze wskaźniki jakości życia i niepełnosprawności. Od wielu lat zwraca się uwagę na obniżoną jakość życia chorych cierpiących na bóle głowy. Problem jest bardzo istotny gdyż dotyczy wielu milionów ludzi. Liczba ta ulega zwielokrotnieniu gdy dodamy do niej rodziny chorych i ich najbliższych. W przypadku migreny epizodycznej niezdolność do normalnego życia społecznego i do pracy ma ograniczony wymiar czasowy, obejmujący najczęściej kilkanaście godzin lub kilka dni w miesiącu. Odmiennie jest w migrenie przewlekłej, w której ból głowy jest codzienny lub prawie codzienny. Na funkcjonowanie chorego negatywny wpływ mają także objawy przepowiadające, u części chorych pojawiające się nawet na kilkanaście godzin przed fazą bólu. Inaczej jest w przypadkach przewlekłych codziennych bólów głowy, kiedy uporczywe cierpienie niejednokrotnie zmusza chorych do zmiany pracy, a nawet trybu życia. Ból głowy ogranicza dzienną aktywność chorych, wydolność w pracy, zainteresowanie otoczeniem i rodziną[11],[12]. Wykazano, że zarówno w czasie bólu jak i po jego ustąpieniu, pacjenci cierpiący na migreną wykazują osłabienie funkcji poznawczych. Uważa się, że związane jest to nasileniem odczuć bólowych oraz współwystępowaniem objawów towarzyszących takich jak nudności, wymioty, światłowstręt, fono- i fotofobia. Trudności z koncentracją uwagi i pojmowaniem występują zarówno w okresie bezpośrednio poprzedzającym wystąpienie bólu głowy jak i przez kilka godzin po jego ustąpieniu. Często towarzyszy im lęk przed kolejnym niespodziewanym napadem bólu głowy, który może wymagać zmiany podejmowanych decyzji, planów rodzinnych i zawodowych[13]. Wraz z pojawieniem się nowej grupy leków profilaktycznych w leczeniu migreny – przeciwciał monoklonalnych skierowanych przeciwko peptydowi zależnemu od genu kalcytoniny o dużej skuteczności klinicznej, a nie oddziałujących na układ serotoninergiczny, przypuszcza się że odsetek chorych u których występuje depresja i zaburzenia nerwicowe ulegnie istotnemu zmniejszeniu.

Prof. zw. dr hab. med. Adam Stępień

Piśmiennictwo

[1] Antonaci F, Nappi G, Galli F. Migraine and psychiatric comorbility. J. Headache Pain. 2011;12:115125

[2] Alonso J, Angermeyer MC, Bernert S, Bruffaerts R, Brugha TS, Bryson H. Prevalence of mental disorders in Europe: results from the European Study of the Epidemiology of Mental Disorders (ESEMeD) project. Acta Psychiatr Scand (Suppl.) 2004;420:21 – 27.

[3] Breslau N, Lipton MD, Steward WF, Schultz LR, Welch KMA. Comorbility of migraine and depression. Neurology, 2003, 60, 1308 – 1312.

[4] Breslau N., Davis G.C., Schultz L.R. Migraine and major depression; A longitudinal study. Headache 1994, 34, 387 – 393

[5] Mahmood T, Silverstone T, Connor R, Herbison P. Sumatriptan challenge in bipolar patients with and without migraine: a neuroendocrine study of 5HT1D receptor. Int Clin Psychopharmacol. 2002;17:33 – 35.

[6] Shiah IS, Ko HC, Lee JF, Lu RB. Platent 5HT1 and plasma MHPG levels in patients with bipolar I and bipolar II depressions and normal controls.  J Affect Disord 1999;52:101 – 110.

[7] Breslau N, Davis G.S, Migraine, physical health and psychiatric disorder: a prospective epidemiologic study of young adults. J Psychiatr. Res, 1993, 27, 211 – 221.

[8] Moldin SO, Scheftner WA, Rice JP, Nelson E, Knesevich MA, Akisal H.Association between major depressive disorder and physical illness. Psychol Mad. 1989, 19, 919 – 925.

[9] Oedegaard KJ, Neckelmann D, Mykletun A, Dahl AA, Zwart JA, Hagen K, Fasmer OB. Migraine with and without aura: a association with depression and anxiety disorder in a population based study. The HUNT Study. Cephalalgia 2006;26:1:1 – 7.

[10] Kowacs F, Socal MP, Ziomkowski SC, Borges – Neto VF, Toniolo DP, Francesconi CRM, Chaves MLF. Symptoms of depression and anxiety, and screening for mental disorders in migrainous patients. Cephalalgia, 2003, 23, 79 – 89.

[11] D’Amico D, Usai S, Grazzi L, Solari A, Curone M, Bussone G. The impact of primary headaches on patients’ live: Italian experience with the MIDAS and SF – 36 quwstionnries. Headache Care 2004;1:123-128.

[12] Mc Gregor EA, Brandes J, Eikermann A, Giammarco R. Impact of migraine on patients and thier families: the Migraine and Zolmitripran Evaluation (MAZE) survey – Phase III. Curr Med Res Opin 2004;20:1143-1150.

[13] Mongini F, Keller R, Deregibus A, Barbalonga E, Mongini T. Frontal lobe dysfunction in patients with chronic migraine: a clinical-neuropsychological study. Psychiatry Res 2005;133(1):101-6.