Nowości w neurologii 04.2014

Unikanie regularnych posiłków i długie okresy głodu są jedną z najczęstszych przyczyn prowokujących napad. Wskazuje na to od 35% do 75% badanych, u których stosowano 19- sto godzinną deprywację przyjmowania pokarmów. Biologiczny mechanizm tego zjawiska pozostaje nieznany. Ponuje pogląd, że decydującą rolę odgrywa hipoglikemia i aktywacja szlaków podwzórza. Podkreśla się także, że ważnym czynnikiem prowokującym jest także nieregularne przyjmowanie posiłków i mała podaż płynów. W 2004 roku Blau i wsp.[6]odnotowali zmniejszenie natężenia bólu głowy podczas napadu migreny po wypiciu 500 – 750 ml wody.  Napoje alkoholowe są cząsto podawanym przez chorych czynnikiem wyzwalającym migreną. W różnych analizach wskaźnik osób ujawniających alkohol jako czynnik prowokujący sceniana jest na 12% - 58%. Z tego powodu chorzy sami unikają picia alkoholu. Wśród tych napojów najczęściej wymieniane jest czerwone wino. Badanie epidemiologiczne nie dostarczają jednoznacznych wyników. W grupie 307 chorych analizowano wpływ alkoholu na występowanie napadów w okresie 14 miesięcy i nie potwierdzono istotnego zwiększenia częstości napadów.[7] Dodatkowo w jednym badaniu odnotowano, że picie piwa zmniejsza ryzyko wystąpienia napadu.[8] Blisko jedna trzecia chorych na migrenę podaje, że alkohol nie ma żadnego wpływu na częstość występowania napadów. Mechanizm w jakim alkohol prowokuje wystąpienie napadu nie jest poznany. W badaniach doświadczalnych wykazano, że etanol powoduje rozszerzenie naczyń pajęczynówki wpoprzez aktywację receptora walniloidowego 1 (TRPV1) i uwalnianie peptydu zależnego od genu kalcytoniny.[9] Wśród pokarmów jedzenie dojrzałego sera żółtego uznawane jest za częstą przyczynę napadów migreny. Ser zawiera wiele amin biologicznie czynnych, które teoretycznie mogą prowokować wystąpienie napadu. Odsetek chorych wskazujących na ser jako przyczynę wystąpienia migreny waha się od kilku do 19%. Także czekolada może prowokować napad migreny. Prawdopodobnie związane jest to z obecnością w niej teobrominy kofeiny i fenyletylaminy oraz niedoborem w płytkach krwi fenolsulfotransferazy.[10] Blisko 20% chorych wskazuje na czekoladę jako główny pokarm stymulujący napad migreny. Z drugiej strony część pacjentów wskazuje na prganienie słodkiego pokarmu w okresie prodromalnym. Znaczenie kofeiny jako substancji oddziałującej na migrenę nie zostało ustalone. Badanie epidemiologiczne przeprowadzone w 1993 roku nie udowodniło wpływu kofeiny na występowanie migreny i napięciowego bólu głowy.[11] Wśród chorych na migrenę 6% - 14% podaje kofeinę jako czynnik prowokujący napad. Odnotowywano także korelację pomiędzy konsumpcją kofeiny, a częstością występowania migreny. U osób spożywających ponad 240 mg kofeiny dziennie wystąpienie bólu głowy jest półtora razy większe niż u osób jej nie  przyjmujących. Kolejnym składnikiem pokarmowym mogącym wywoływać migrenę jest aspartamat. Stosowany jako substancja zastępująca cukier. Do substancji takich zalicza się także glutaminian sodu (jednosodowy glutaminian sodu, monosodium glutamate – MSG). Najczęściej stosowany jest w kuchni chińskie. Jednorazowa dawka większa niż 5g może wywołać tzw. „zespół chińskiej restauracji” polegający na wystąpieniu silnego bólu głowy zaczerwienienia skóry głównie w obrębie twarzy, uczucie napływu krwi do głowy, zawroty głowy i uczucie dyskomfortu w obrębie jamy brzusznej. Odsetek chorych na migreną wskazujący na te substancje jako czynnik wyzwalający napad sięga 14% dla każdej z nich. U części chorych spożywanie owoców cytrusowych i warzyw z różnych rejonów świata może prowokować napad migreny. Przypuszcza się, że czynnikiem odpowiedzialnym jest w takich przypadkach oktopamina.[12] Pamiętać jednak należy, że warzywa i owoce uznaje się za podstawowe składniki prawidłowego odżywiania się człowieka i powinny dominować w diecie. Istnieją doniesienia wskazujące również na inne pokarmy, które mogą wywołać napad migreny lub inny ból głowy. Zalicza się do nich lody, orzechy, mleko, a także tłuszcze. Tym nie mniej brak jest badań kontrolnych potwierdzających te sugestie.

Główne czynniki prowokujące napad migreny

1. Stres i odprężenie po stresie ( np. w czasie weekendów lub na wakacjach)

2. Zmiany hormonalne (miesiączka, przyjmowanie doustnych środków antykoncepcyjnych okres jajeczkowania)

3. Pokarmy (np. czekolada, nabiał, kakao, alkohol, przyprawy, owoce, tłuste potrawy, pokarmy zawierające glutaminian sodu)

4. Post

5. Niedobór snu lub zbyt długi sen

6. Zmęczenie i wysiłek fizyczny Leki (m.in. nitrogliceryna i jej pochodne, histamina, ranitydyna, estrogeny, nifedipina)

7. Gwałtowne zmiany pogody

8. Pobyt w górach na dużych wysokościach

9. Kosmetyki (np. perfumy)

10. Jasne światło
 

[1]Dahlöf CG, Dimenas E. Migraine patients experience poorer subjective well-being/quality of life even between attaks. Cephalalgia 1995;15:31 – 36.

[2] Lucas G, Chaffaut C, Artaz MA, Lanteri-Miner M. FRAMIG 2000:medical and therapeutic management of migraine in France. Cephalalgia 2005;25:267 – 79.

[3] Linde M, Dahlöf C. Attitudes and burden of disease among self-considered migraineurs – a nation-wide population based survey in Sweden. Cephalalgia 2004;24:455 – 465.

[4] McEwen BS, Kalia M. The role of corticosteroids and stress in chronic pain conditions. Metabolism 2010;59(suppl 1):S9–S15.

[5] Kelman L. The triggers or precipitants of the acute migraine attack. Cephalalgia 2007; 27:394.

[6]Blau JN, Kell CA, Sperling JM. Water deprivation headache: a new headache with two variants. Headache 2004;44:79-83.

[7] Nicoldi M, sicuteri F. Wine and migraine: compatibility or incompatibility> Drug Exp.Clin Res. 1999;25:147-153.

[8] Wöber Ch, Brannath W, Schmidt K. Prospective analysis of factors related to migraine attacks:the PAMINA study. Cephalalgia 2007;27:304-314.

[9] Nicoletti P, Trevisani M, Manconi M. Ethanol causes neurogenic vasodilatation by TRPV1 activation and CGRP release in the trigeminovascular system of guinea pig. Cephalalgia 2008;28:9-17.

[10] WöberCh, Holzhammer J, Zeitlhofer J. Trigger factors of migraine and tension type of headache: experience and knowledge of patients . J Headache and Pain 2006;7:188-195.

[11] Rasmussen BK. Migraine and tension type headache in a general population: precipitating factors, female hormones, sleep pattern and relation to lifestyle. Pain 1993;53:65-72.

[12] Finn R. Food allergy – fact or fiction: a review. J R Soc Med. 1992;85:560-564.

1 2