Czas trwania snu a ryzyko udaru mózgu, w zależności od wieku, płci i rasy. Wyniki badania REGARDS

Sleep duration and risk of incident stroke by age, sex, and race The REGARDS study

Neurology October 03, 2018 DOI: https://doi.org/10.1212/WNL.0000000000006424


Megan E. Petrov, George Howard, Michael A. Grandner, Dawn Kleindorfer, Jennifer R. Molano, Virginia J. Howard

W celu poznania związku pomiędzy czasem trwania snu, a występowaniem udaru mózgu w populacji amerykańskiej u osób rasy białej i czarnej oraz występowania zależności związanych z wiekiem, płcią przeprowadzono badanie retrospektywne o akronimie REGARDS - Reasons for Geographic and Racial Differences in Stroke. Do udziału w badaniu rekrutowano w okresie trzech lat od 2008 do 2010 roku. Do badania włączono łącznie 16,733 osób zarówno rasy białej jak i czarnej w wieku ≥45 lat, u których w wywiadzie nie odnotowano wcześniej udarów mózgu ani zaburzeń snu spowodowanych zespołem snu z bezdechem. Czas w jakim badani deklarowali, że spali podzielono na cztery okresy (<6, 6.0–6.9, 7.0–8.9 [referencyjny], ≥9 godzin). Incydenty udaru mózgu odnotowywano za pośrednictwem dwukrotnych w ciągu roku kontaktów lekarzy badających z osobami badanymi. Uzyskane wyniki sprawdzono z zastosowaniem analizy proporcjonalnej Cox w celu oceny stopnia ryzyka udaru (hazard ratios) w zależności od czasu trwania snu, rasy, płci, wieku. Na podstawie uzyskanych wyników stwierdzono, że w badanej grupie było 10.4% (n = 1,747) osób śpiących krótko (<6 godzin) i 6.8% (n = 1,134) śpiących długo (≥9 godzin). W ponad 6.1 lat trwającym badaniu obserwacyjnym w analizowanej grupie osób odnotowano wystąpienie 460 udarów mózgu. Stwierdzono występowanie istotnej statystycznie zależności pomiędzy czasem trwania snu, a udarem mózgu (p = 0.018) oraz rasą i płcią badanego (p = 0.0023), a udarem mózgu. Krótki czas trwania snu powiązany był z niższym ryzykiem udaru u osób rasy czarnej (hazard ratio [HR] 0.49 [95% confidence interval (CI) 0.28–0.85]), szczególnie u mężczyzn rasy czarnej (HR 0.21 [95% CI 0.07–0.69]), podczas gdy długi czas snu był powiązany z statystycznie znamiennie wyższym ryzykiem udaru mózgu u osób płci męskiej rasy białej (HR 1.71 [95% CI 1.06–2.76]).
We wnioskach z badania autorzy stwierdzili, że istnieje bezpośredni związek z czasem trwania snu, płcią i rasą. Osoby płci męskiej rasy czarnej, którzy spali krócej doświadczali statystycznie mniej udarów mózgu niż pozostali badani, a mężczyźni rasy białej śpiący dłużej doświadczali udaru mózgu statystycznie znamiennie częściej.

Komentarz

Związek pomiędzy chorobami naczyniowymi, a snem badany był od wielu lat i tzw. udar „po obudzeniu się” jest często spotykany w praktyce klinicznej. Przyczyn takiego stanu rzeczy upatruje się głównie w spowolnieniu przepływu krwi przez naczynia podczas snu i równoczesnemu obniżeniu ciśnienia krwi – etiologiczny czynnik hemodynamiczny. Pamiętać należy, że jest to jeden z licznych czynników ryzyka, za który uważa się każdą cechę lub współistniejącą chorobę, która zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia danej choroby. Zatem powiązanie przyczynowo – skutkowe jest często trudne u indywidualnego pacjenta, ale istotne w ujęciu badań epidemiologicznych.
Tradycyjnie czynniki ryzyka udaru mózgu dzielone są na niemodyfikowalne czyli niepoddające się leczeniu (wiek, płeć, rasa, predyspozycja genetyczna) oraz modyfikowalne, które podlegają oddziaływaniu farmakologicznemu. Wśród nich najczęściej występuje nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, dyslipidemia, migotanie przedsionków i inne zaburzenia rytmu serca, choroba niedokrwienna serca, niewydolność krążenia, wady serca, przebyty zawał mięśnia sercowego i nikotynizm. W literaturze tematu znanych jest kilkadziesiąt czynników negatywnie oddziałujących na częstość występowania udarów mózgu w tym najczęściej wymienia się otyłość, małą aktywność fizyczną, nadużywanie alkoholu, hiperhomocysteinemię, zaburzenia w układzie krzepnięcia, hormonalna terapia zastępcza, doustne środku antykoncepcyjne. Rozpowszechnienie czynników ryzyka i śmiertelność w udarach mózgu różni się w zależności od pochodzenia etnicznego, w poszczególnych krajach, na różnych kontynentach, a nawet w obrębie jednego państwa. Ich poznanie oraz możliwość zapobiegania i właściwego leczenia ma znaczący wpływ na zmniejszenie się śmiertelności i ograniczenie niesprawności u chorych z udarem mózgu. Wśród wymienionych najsilniejszym czynnikiem ryzyka o oddziaływaniu negatywnym jest wiek. Dowiedziono, że po 55 r.ż. zapadalność na udar mózgu wzrasta dwukrotnie w każdej kolejnej dekadzie. Wynosi 13% w przedziale wiekowym 60-79 lat i wzrasta do 27% po 80r.ż. pomiędzy 33 a 44 r.ż. wynosi średnio 30/100 tyś a > 80 r.ż. aż 200/100 tyś. Istotna statystycznie zależność od wieku i z uwzględnieniem płci występuje w analizie rodzajów udarów mózgu. U mężczyzn stwierdza się wyższą o 19% zapadalność na udar mózgu w porównaniu do kobiet. Wyjątkiem jest przedział wiekowy 35-44 lata oraz w grupie chorych w wieku podeszłym, gdzie kobiety znajdują się w grupie wyższego ryzyka, co jest związane z dłuższym średnim czasem życia kobiet. Udar krwotoczny częściej występuje wśród starszych pacjentów zwłaszcza płci męskiej (RR = 1,97 na dekadę). Ponadto u mężczyzn częściej stwierdza się krwotok do struktur głębokich mózgu, co koreluje z obecnością nadciśnienia tętniczego, natomiast kobiety w wieku pomenopauzalnym (> 50. r.ż.) mają większe ryzyko wystąpienia krwotoku podpajęczynówkowego. Dowiedziono także zmniejszenie się tego ryzyka podczas stosowania estrogenowej terapii zastępczej.
Od wielu lat wiadomo także, że niemodyfikowalnym czynnikiem ryzyka udaru mózgu jest rasa. Analizowany jest związek rasy z podłożem genetycznym określonej populacji. Z przeprowadzonych badań uwzględniających różne grupy etniczne, po skorygowaniu wieku, wynika, że zapadalność na udar mózgu wśród osób rasy czarnej (np. afroamerykanów) jest ok.2,4 razy wyższa niż u osób rasy białej, natomiast u osób pochodzenia latynoskiego wyższa ok 1,6 razy w porównaniu z rasą białą. W opublikowanych dotychczas badaniach dotyczących osób z udarem mózgu krwotocznym, stwierdzana była wyższa zapadalność osób rasy białej niż innej (ryzyko względne- relative risk - RR= 1,89 dla rasy czarnej). Bez wyodrębniania przedziałów wiekowych we wszystkich badanych rasach notuje się przewagę mężczyzn doznających udaru mózgu nad badanymi płci żeńskiej. Z innych badań wynika, że ze wszystkich czynników ryzyka udaru mózgu jedyne nadciśnienie tętnicze nie jest czynnikiem zależnym od wieku i płci.
Przedstawione badanie dowodzi, że do dotychczas poznanych czynników ryzyka udaru mózgu dopisać należy czas trwania snu.

Prof. Adam Stępień
Klinika Neurologii WIM