Tryptany a niesteroidowe leki przeciwzapalne w doraźnym leczeniu migreny

Tryptany i niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) są z powodzeniem stosowane w zwalczaniu napadów migreny. Każda z grup ma wśród lekarzy i pacjentów swoich zwolenników i przeciwników. Niniejszy artykuł ma na celu przedstawienie wskazań do stosowania tych środków oraz ich zalet i wad, aby stosować je trafnie i skutecznie.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne w kryteriach Europejskiej Federacji Towarzystw Neurologicznych (EFNS) dotyczących leczenia napadów migreny osiągnęły poziom rekomendacji A. Niewątpliwie jednak działają słabiej niż tryptany, dlatego też wskazane są w napadach o nasileniu niewielkim i umiarkowanym. Także z tego powodu powinny zostać przyjęte w pierwszym etapie migreny, gdy ból głowy jest niewielki. Ponadto w miarę rozwoju objawów migrenowych dochodzi do powstania niekorzystnego zjawiska – gastroparezy – spowalniającego wchłanianie leku, czyli osłabiającego jego działanie. Podobnie u chorych, u których szybko dochodzi do nudności i wymiotów, NLPZ nie zdążą się wchłonąć w ilości terapeutycznej.

Leki niesteroidowe przeciwzapalne mają pewne istotne wady w porównaniu z tryptanami. Wprawdzie w badaniach naukowych wykazano podobną skuteczność obu grup w zwalczaniu bólu o niewielkim i umiarkowanym nasileniu, jednak procent chorych, u których ból ustąpił do 2 godzin, jest znacząco mniejszy w grupie przyjmującej NLPZ. Ponadto dla NLPZ zaobserwowano większy wskaźnik nawrotu bólu, co prowadzi do przyjmowania wysokich dawek tych leków (bliskich maksymalnym), a ponowna dawka jest znacznie mniej skuteczna niż pierwsza. Często też leki te nie eliminują objawów migreny całkowicie, a jedynie je przytłumiają. Ponieważ wiele leków z tej grupy jest dostępnych bez recepty, w powiązaniu z mniejszą skutecznością prowadzi to do nadużywania tych substancji, co skutkuje rozwojem trudnego do leczenia polekowego bólu głowy.

Mimo pewnych wad niesteroidowych leków przeciwzapalnych ich zalety powodują, że są często rozpowszechniane wśród lekarzy i osób cierpiących na migrenę. Przede wszystkim wykazują bardzo dobrą skuteczność w uśmierzaniu bólu o niewielkim i średnim nasileniu, a w powiązaniu z ich znacznie niższą ceną – stanowią równie skuteczną alternatywę dla tryptanów. Są też łatwo dostępne, można je bowiem nabyć bez recepty. Ponadto stanowią doskonałą terapię dodaną do tryptanów w przypadku niepełnego lub zbyt wolnego działania tych ostatnich. Należy pamiętać przy każdym zastosowaniu NLPZ, że ich jednorazowe dawki w migrenie (w monoterapii i w połączeniu z tryptanem) muszą być wyższe niż zalecane w innych schorzeniach, na przykład jednorazowa dawka kwasu acetylosalicylowego wynosi 1000 mg, a diklofenaku 100 mg.

Wprowadzenie tryptanów na rynek znacznie usprawniło leczenie napadów migreny, gdyż leki te charakteryzują się znaczną skutecznością i szybkością działania. Ponadto wpływają nie tylko na ból, ale też na inne objawy migreny, takie jak nudności, nadwrażliwość na światło i dźwięki. Są bezpieczne i dobrze tolerowane, a działania niepożądane w porównaniu z NLPZ są rzadsze i najczęściej mało dokuczliwe. Poza tym najczęściej w przypadku nieskuteczności i/lub działań niepożądanych jednego z tryptanów zastosowanie drugiego daje dobry efekt.

Tryptany obecnie są zalecane w przerywaniu napadów migreny o średnim i znacznym nasileniu i/lub w przypadku braku skuteczności niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Skuteczność wyliczona w badaniach naukowych zbiorczo dla całej grupy leków wynosi 70%, natomiast dla niektórych preparatów osiąga nawet 85%. Obecnie uważa się, że w ciągu 20 minut od przyjęcia pierwszej dawki pacjent powinien zacząć odczuwać poprawę, po godzinie objawy stają się na tyle niewielkie, że nie przeszkadzają choremu w powrocie do codziennych czynności, zaś maksymalnie po dwóch godzinach wszelkie objawy ustępują. Podobnie jak w przypadku NLPZ warunkiem tak wysokiej skuteczności jest wczesne przyjęcie leku w pierwszej fazie napadu migrenowego, gdy ból jest niewielki. Dotyczy to zwłaszcza pacjentów, u których ból szybko osiąga znaczne natężenie. Bywa jednak, że u niektórych chorych późne podanie tryptanu pomimo w pełni rozwiniętych objawów prowadzi również do całkowitego ich ustąpienia.

Częstość nawrotów migreny po przyjęciu pierwszej dawki tryptanów ocenia się na 25%. Większa częstość nawrotów wynika nie tylko z rodzaju tryptanu, ale również z szybkości jego przyjęcia (przy podaniu leku w początkowej fazie napadu, gdy ból jest niewielki, nawroty obserwuje się tylko u 6% chorych). Ponadto w przeciwieństwie do NLPZ przyjęcie kolejnych dawek tryptanu często skutecznie likwiduje nawrót objawów.

Tryptany w leczeniu napadów migreny uważa się obecnie za złoty standard leczenia. Pierwszym wynalezionym lekiem z tej grupy jest sumatryptan. Jego pojawienie się na rynku zrewolucjonizowało doraźne leczenie migreny. Przez ponad 25 lat, jakie minęły od czasu wprowadzenia tego środka na rynek (1991 r.), jego pozycja wśród doraźnych leków migrenowych się ugruntowała, a dodatkowo wieloletnie obserwacje pozwoliły na dogłębne poznanie jego działania i objawów niepożądanych. Jest to lek dobrze tolerowany i bezpieczny i jest też szeroko dostępny. W Polsce jest to najpowszechniej stosowany tryptan.

 

Bibliografia

  1. Stępień A., Bóle głowy. Patofizjologia. Diagnostyka. Leczenie, Medical Tribune Polska.
  2. Szczudlik A., Standardy leczenia bólów głowy; wykład wygłoszony na VII Zjeździe Polskiego Towarzystwa Bólów Głowy, Warszawa, 13–14 kwietnia 2018 r.
  3. Domitrz I., Rożniecki J., Czy w napadzie migreny stosować tryptany czy proste leki przeciwbólowe/niesterydowe leki przeciwzapalne?; wykład wygłoszony na VII Zjeździe Polskiego Towarzystwa Bólów Głowy, Warszawa, 13–14 kwietnia 2018 r.

 

lek. Katarzyna Macek

SUM/270/07-2018